Ratunku wypadł mi dysk! Czyli co robić gdy dopadnie nas dyskopatia

Dyskopatia to obecnie problem powszechny, dotyczący kobiet, mężczyzn, a coraz częściej nawet dzieci. Często problem pojawia się również u kobiet w ciąży. Co to tak na prawdę jest? Co się dzieje kiedy wypadnie nam tak zwany "dysk"? I dlaczego warto unikać szamanów którzy "potrafią wsunąć go na miejsce"? Postaram się choć w części odpowiedzieć na te pytania, jest to bardzo obszerny temat więc spróbuję przedstawić to w skrócie :)

Co to jest tak na prawdę dyskopatia?

Dyskopatia to termin obejmujący choroby krążka międzykręgowego. Tworzy zespół patologicznych zmian występujących w rejonie jądra miażdżystego, z uszkodzeniem struktur łącznotkankowych. Pojęcie to odnosi się również do uwypuklenia jądra miażdżystego tarczy międzykręgowej, inaczej zwane przepukliną. Jest najczęstszym źródłem pojawienia się dolegliwości bólowych kręgosłupa, a najwięcej przypadków dotyczy kręgosłupa lędźwiowego. Dyskopatia rozwija się latami i najczęściej występuje na poziomach L4-L5, oraz L5-S1. Brzmi strasznie prawda?

Aby lepiej zrozumieć ten mechanizm musimy poznać budowę kręgosłupa.

Kręgosłup dzieli się na pięć odcinków: szyjny (zawierający 7 kręgów szyjnych), piersiowy (zawierający 12 kręgów piersiowych), lędźwiowy (zawierający 5 kręgów lędźwiowych), krzyżowy (zawierający 5 kręgów krzyżowych) i guziczny (zawierający 4-5 kręgów ogonowych zrośniętych w jedną kość guziczną). Kręgi poszczególnych odcinków kręgosłupa posiadają charakterystyczny wygląd w zależności od pełnionych funkcji odrębnych członów. Głównym zadaniem trzonów kręgów jest funkcja podporowa, natomiast łuki kręgów stanowią osłonę rdzenia kręgowego oraz zapewniają połączenia stawowe poszczególnych członów. Pomiędzy trzonami kręgów na całej długości kręgosłupa znajdują się krążki międzykręgowe popularnie noszące miano "dysków".

  Ryc 1. Prawidłowy dysk między dwoma kręgami.

U osoby dorosłej krążek międzykręgowy składa się z trzech elementów: płytek chrzęstnych które pokrywają krążek od góry i dołu, pierścienia włóknistego oraz jądra miażdżystego. Głównym zadaniem pierścienia włóknistego jest łączenie trzonów kręgowych w czynnościową całość. Jądro miażdżyste stanowi ok. 50-60% krążka, jest położone nieco bliżej tylnej części trzonu i posiada galaretowatą konsystencję. Dyski chronią części kostne kręgosłupa przed ocieraniem się oraz amortyzują wszelkie wstrząsy i obciążenia. Zdrowy krążek międzykręgowy zbudowany jest w ok. 90% z wody. Proces zwyrodnieniowy najczęściej rozpoczyna się z powodu odwodnienia krążka międzykręgowego. Odwodnienie i utrata sprężystości powodują zwiotczenie pierścienia włóknistego co prowadzi do uszkodzenia struktury krążka, czasem także do pękania pierścienia włóknistego. Wtedy może dojść do wypadnięcia jądra miażdżystego i ucisku na struktury nerwowe. 

Ryc 2. Położenia jądra miażdżystego w zależności od stopnia zaawansowania wypadnięcia krążka w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.
a) Stan prawidłowy,
b) Protruzja (wysunięcie się),
c) Wypadnięcie krążka,
d) Wypadnięcie krążka z tzw. sekwestracją (oddzieleniem się),
e) Środkowe wypadnięcie krążka,
f) Skrajnie boczne wypadnięcie krążka z sekwestracją

Objawy dyskopatii:

Dyskopatia lędźwiowa najczęściej objawia się bólami okolicy lędźwiowej i krzyżowej promieniującymi do jednej lub obu kończyn dolnych- potocznie zwanych rwą kulszową.
Dokładne umiejscowienie bólu zależy od tego, które korzenie nerwowe znajdujące się w kanale kręgowym są szczególnie uciskane przez przemieszczone fragmenty ”dysku”. W przypadkach bardziej zaawansowanych przewlekła kompresja powoduje zaburzenia ukrwienia korzenia nerwowego, co może doprowadzić do jego obumarcia. Przejawia się to niedowładem kończyn dolnych (zaburzenia czucia, osłabienie siły mięśniowej, zaniki mięśni i opadanie stopy). W skrajnych przypadkach może wystąpić utrudnienie w oddawaniu moczu lub w wypróżnianiu.

Do kogo się zgłosić z takim problemem?

 Najlepiej do wykwalifikowanego fizjoterapeuty który zaleci odpowiednie zabiegi :)

 Często słyszę od pacjentów jak byli u "znachorów" którzy twierdzili że potrafią palpacyjnie wyczuć gdzie wypadł dysk, mało tego potrafią go wsunąć na miejsce! O zgrozo! Jak widać niestety nie ma fizycznej możliwości wyczucia , ani tym bardziej wsunięcia jądra miażdżystego na miejsce. Zatem kiedy słyszycie takie bzdury, uciekajcie!! 

Leczenie

Istnieje wiele metod rehabilitacyjnych oraz zabiegów fizykalnych stosowanych w leczeniu zespołów bólowych kręgosłupa. Odpowiedni dobór zabiegów i technik powinien opierać się na szczegółowym badaniu klinicznym. W momencie przerwania pierścienia włóknistego oraz tyłoprzemieszczenia jądra miażdżystego niestety żadne leczenie nie wywoła powrotu do stanu wyjściowego. Możliwe są jednak procesy naprawcze, podczas których może dojść do trwałego wycofania się ostrych zespołów bólowych. Głównym celem leczenia uszkodzenia krążka międzykręgowego jest utworzenie warunków dla wygojenia się urazu.

Leczenie dyskopatii można podzielić na zachowawcze i operacyjne. W leczeniu zachowawczym zaleca się unikanie nadmiernych obciążeń oraz napięć kręgosłupa. Kręgosłup lędźwiowy można odciążyć przez ograniczenie jego ruchliwości czy też prowadzenie oszczędnego trybu życia. Doskonale może się sprawdzić pływanie na wznak w ciepłej wodzie, co dodatkowo działa rozkurczająco na mięśnie pleców. Podobny efekt można osiągnąć przez stosowanie okładów borowinowych, lub naświetlania krótkofalowe. W przypadku leczenia dyskopatii najczęściej wykorzystuje się tradycyjną fizjoterapię do której zalicza się: naświetlania lampą sollux, okłady parafinowe, krioterapię miejscową, pole magnetyczne niskiej częstotliwości, ultradźwięki, laser, elektroterapię w postaci prądów diadynamicznych, TENS, interferencyjnych, jonoforezę oraz kinezyterapię. Z kinezyterapii wykorzystuje się ćwiczenia czynne w odciążeniu odcinka lędźwiowo-krzyżowego, ćwiczenia czynne, ćwiczenia rozluźniające mięśnie posturalne (o zwiększonym napięciu) oraz ćwiczenia izometryczne mięśni brzucha i pośladków. Masaż może zwiększyć dolegliwości bólowe u osób z niestabilnością kręgosłupa. Powinno się go w takich przypadkach zaprzestać. Fizjoterapeuci wykorzystują również różnego rodzaju techniki powięziowe które przynoszą pozytywne działanie przeciwbólowe. W celu przedłużenia efektu terapeutycznego często stosuje się kinesiotaping.

Zazwyczaj zaleca się wykonywanie przeprostów wg. metody McKenziego. 

Najczęściej zalecane pozycje:

 

1. Leżenie przodem

 

2. Leżenie w przeproście

3. Leżenie w długotrwałej pozycji przeprostu

 

4. Przeprost w pozycji leżącej

 

5. Przeprost w pozycji stojącej

Pamiętajmy jednak by zawsze skonsultować się z fizjoterapeutą ponieważ istnieje wiele innych schorzeń powodujących podobne objawy.

 

Źródło:

1. Baker Bernard A., Reisky P. - Bóle i choroby kręgosłupa, Amber, Warszawa, 2002

2. Czaja E., Kózka M., Burda A., Jakość życia pacjentów z dyskopatią odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa, Pielęgniarstwo Neurologiczne i Neurochirurgiczne, Tom 1, nr.3, 2012, s. 92-96

3. Dziak A., Bóle krzyża wydanie 4 poprawione, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1994

4. Schirmer M. – Neurochirurgia. Wydaw. Pol. pod red. P. Słoniewskiego, Wrocław: Wydaw. Medyczne Urban i Partner, Wrocław 1998, wyd.1 

5. Skrypt z kursu A Mckenziego

Usprawnianie po cięciu cesarskim

Kobiety rodzące poprzez cięcie cesarskie mogą nieco dłużej wracać do formy niż kobiety rodzące naturalnie. Jest to normalne, ponieważ CC jest zabiegiem chirurgicznym. Po porodzie kobieta musi się zająć dzieckiem, aby przyspieszyć powrót do formy warto wykonywać ćwiczenia usprawniające w czasie połogu. Usprawnianie po cesarce zaczynamy ok. 10-12h po porodzie, jeśli oczywiście nie ma żadnych przeciwwskazań. Zaczynamy od ćwiczeń oddechowych, poprawiających krążenie i przeciwzakrzepowych- podobnie jak przy porodzie fizjologicznym.

Przykładowe ćwiczenia są podane jedynie w celach informacyjnych. Przed podjęciem ćwiczeń oraz w trakcie ich wykonywania należy skonsultować się z personelem medycznym: w szpitalu z pielęgniarką, lekarzem oraz fizjoterapeutą, po powrocie do domu z położną środowiskową oraz ginekologiem. Podane informacje nie mogą zastąpić profesjonalnej pomocy lekarskiej.

Przykładowy zestaw ćwiczeń:
Ćwiczenia w I dobie:

Ćwiczenia oddechowe torem piersiowym.

Pozycja wyjściowa: leżenie na plecach z ugiętymi stawami kolanowymi, stopy oparte o podłoże.

Wykonujemy wdech nosem, następnie 3x dłuższy wydech ustami, powietrze kierujemy do klatki piersiowej, jeśli mięśnie brzucha się napinają, należy ustabilizować i przytrzymać ranę pooperacyjną.

Ćwiczenia czynne kończyn górnych ( przy ugiętych kończynach dolnych):
-unoszenie kończyn górnych przodem w górę i opuszczanie bokiem w dół
-rozwieranie i łączenie palców dłoni oraz ich zaciskanie i otwieranie
-zginanie i prostowanie rąk w stawach łokciowych z równoczesnym zaciskaniem i otwieraniem dłoni
-okrężne ruchy w stawach nadgarstkowych
-dociskanie kończyn górnych do podłoża z równoczesnym ściąganiem łopatek

Ćwiczenia czynne kończyn dolnych:
-zginanie grzbietowe i podeszwowe stóp
-okrężne ruchy w stawach skokowych
-izometryczne ćwiczenia napinania mięśni nóg (dociskanie pięty, później całej kończyny dolnej do podłoża)
-napinanie pośladków z przytrzymaniem napięcia ok. 3-5 sekund
-marsz w łóżku-naprzemienne zginanie i prostowanie nóg w stawach kolanowych i biodrowych z przyciąganiem stóp do pośladków połączone z oddechem

Ćwiczenie poprawiające krążenie w obrębie miednicy:
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże, pięty blisko pośladków.
Ruch: Robimy wdech, następnie przyciskamy plecy do podłoża. Przytrzymujemy na początku od 5 sekund (z czasem do 10 sekund). Staramy się docisnąć plecy do podłoża za pomocą mięśni brzucha. Ćwiczenie wykonujemy powoli z przerwami między powtórzeniami.

Przeciwwskazane: ruch odwodzenia w stawach biodrowych, wyprost w stawie biodrowym z wyprostowanym stawem kolanowym.

Nauka prawidłowego odkasływania:

Zaczynamy od ugięcia jednej kończyny dolnej, następnie dostawiamy drugą, stabilizujemy poprzez przytrzymanie rękoma ranę pooperacyjną. Wykonujemy wdech, następnie wydech na końcu którego odkasłujemy. Prawidłowe odkasływanie minimalizuje ból w okolicach rany.

Nauka odwracania się na bok i wstawania: 

Gdy leżymy na plecach, najpierw zginamy kończyny dolne w stawach kolanowych i biodrowych i wraz z tułowiem obracamy się na bok. W tej pozycji podpierając się na przedramieniu, prostujemy staw łokciowy z jednoczesnym unoszeniem tułowia i opuszczaniem podudzi poza łóżko. W taki sposób przechodzimy do siadu ze spuszczonymi nogami.

Ćwiczenia w II dobie:

Wykonujemy wszystkie ćwiczenia z poprzedniej doby z większą intensywnością

Unoszenie miednicy
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże.
Ruch: Unoszenie miednicy z napięciem pośladków, opuszczenie, następnie rozluźnienie mięśni. Dwie serie po 6-8x.

Ćwiczenia w III-IV dobie:

Powtarzamy ćwiczenia z poprzednich dni

Ćwiczenia kończyn dolnych:

Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże.
Ruch: Rozłącz kolana (tyle ile możesz), następnie powoli złącz. Powtarzamy ok. 10 x. 

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy:
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże.
Ruch: Próba zbliżenia spojenia łonowego w stronę mostka, bez udziału mięśni pośladkowych, wytrzymać 5 sekund, odpoczynek- 10 sekund. Początkowo powtarzamy 5-10x.

Ćwiczenia w V-VI dobie:

Ćwiczenia wzmacniające:
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała.
Ruch: Wyprostować prawą kończynę dolną w stawie kolanowym, zgięcie grzbietowe stopy (stopa na siebie), napinamy mięsień czworogłowy uda (przednia część uda), wytrzymujemy 3-5 sekund, następnie zmiana nogi. Powtarzamy ok. 20 x.


Trening mięśni brzucha wprowadzamy w późniejszym czasie, ostrożnie ze względu na możliwość powstawania powikłań takich jak np. przepuklina brzuszna.

Źródło:
- notatki własne z przebiegu studiów
-Karowicz-Bilińska A., Sikora A., Estemberg D., Brzozowska M., Berner-Trąbska M., Kuś E., Kowalska-Koprek U. "Fizjoterapia w położnictwie"
-http://health.howstuffworks.com/pregnancy-and-parenting/pregnancy/postpartum-care/how-to-exercise-after-giving-birth2.htm

Usprawnianie po porodzie fizjologicznym

Często czytam, lub słyszę jak młode mamy mówią że nie mogą się doczekać aż w końcu będą mogły poćwiczyć po porodzie. Szczególnie teraz kiedy dookoła panuje moda na fit sylwetki i wszędzie widać piękne wyrzeźbione ciałka. Otóż tak na prawdę pierwsze ćwiczenia usprawniające po porodzie fizjologicznym zaczynamy już po 6-8h! Oczywiście równie ważny jest odpoczynek, musimy też obserwować swoje ciało, jeżeli jakieś ćwiczenie wywołuje silny ból i zmęczenie należy je przerwać. Ćwiczenia powinno się wykonywać 2 razy dziennie, czas trwania jednorazowych ćwiczeń nie powinien przekraczać 15 minut.

Wczesne zastosowanie ćwiczeń poporodowych ma na celu:
-wzmocnienie rozciągniętych i osłabionych mięśni brzucha i dna macicy
-przyspieszenie procesu obkurczania się macicy
-profilaktyka obniżania macicy i ścian pochwy
-zapewnienie powrotu postawy ciała do stanu sprzed ciąży
-poprawa sprawności psychofizycznej

Przeciwwskazania do ćwiczeń: wysoka temperatura, niewydolność krążeniowa, powikłania, znaczny ubytek krwi podczas porodu.

Przykładowe ćwiczenia są podane jedynie w celach informacyjnych. Przed podjęciem ćwiczeń oraz w trakcie ich wykonywania należy skonsultować się z personelem medycznym: w szpitalu z pielęgniarką, lekarzem oraz fizjoterapeutą, po powrocie do domu z położną środowiskową oraz ginekologiem. Podane informacje nie mogą zastąpić profesjonalnej pomocy lekarskiej.

Przykładowy zestaw ćwiczeń:
Ćwiczenia w I dobie:

Ćwiczenia oddechowe:
Pozycja wyjściowa: leżenie na plecach
Wykonaj głęboki oddech kierując strumień powietrza nie do płuc a do przepony, następnie wykonaj długi wydech, podczas którego mocno napnij mięśnie brzucha. Jednorazowo wykonaj 2-3 oddechy by nie doprowadzić do przewentylowania. Po przerwie powtórz. Wdech wykonuj nosem, wydech ustami.

Ćwiczenia czynne kończyn górnych:
-unoszenie kończyn górnych przodem w górę i opuszczanie bokiem w dół
-rozwieranie i łączenie palców dłoni oraz ich zaciskanie i otwieranie
-zginanie i prostowanie rąk w stawach łokciowych z równoczesnym zaciskaniem i otwieraniem dłoni
-okrężne ruchy w stawach nadgarstkowych
-dociskanie kończyn górnych do podłoża z równoczesnym ściąganiem łopatek

Ćwiczenia czynne kończyn dolnych:
-zginanie grzbietowe i podeszwowe stóp
-okrężne ruchy w stawach skokowych
-izometryczne ćwiczenia napinania mięśni nóg (dociskanie pięty, później całej kończyny dolnej do podłoża)
-marsz w łóżku-naprzemienne zginanie i prostowanie nóg w stawach kolanowych i biodrowych z przyciąganiem stóp do pośladków połączone z oddechem

Unoszenie miednicy
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże.
Ruch: Unoszenie miednicy z napięciem pośladków, opuszczenie, następnie rozluźnienie mięśni.
Ćwiczenie to poprawia perystaltykę jelit. Powtarzamy 10-15 x.

Prawidłowe wstawanie z łóżka (z ominięciem pozycji siedzącej):

Po wykonaniu powyższych ćwiczeń przygotowujemy się do wstania z łóżka. Nie należy zmieniać pozycji zbyt gwałtownie, gdyż może to wywołać zawroty głowy, a nawet omdlenie.

W leżeniu na boku opieramy się na łokciu i dłoni, opuszczamy nogi z łóżka i odciążając mięśnie brzucha, powoli zsuwamy się po zewnętrznej powierzchni uda opierając się dłońmi o łóżko.

Drugim sposobem jest wstawanie z pozycji klęku podpartego: Układamy się na boku, następnie przechodzimy do klęku podpartego, przesuwamy się na brzeg łóżka i powoli opuszczamy i stawiamy kolejno nogi na podłodze, odrywamy ręce od łóżka i przechodzimy do pozycji stojącej. Taki sposób wstawania pozwoli odciążyć mięśnie krocza i dno miednicy w pierwszych dwóch dobach po porodzie.

Kiedy już stoimy przy łóżku oddychamy głęboko, prostujemy plecy. Przy schodzeniu z łóżka należy pamiętać by nogi trzymać blisko siebie (unikamy stania w rozkroku). Ręce można ułożyć na brzuchu, by na początku wyrabiać poczucie ""trzymania brzucha".

Staramy się unikać odwodzenia kończyny dolnej w stawie biodrowym, oraz zginania stawu biodrowego przy wyprostowanym stawie kolanowym. 

Ćwiczenia w II dobie:

Powtarzamy ćwiczenia z poprzedniego dnia

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny górne leżą wzdłuż ciała, kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże.
Ruch: Próba zbliżenia spojenia łonowego w stronę mostka, bez udziału mięśni pośladkowych, wytrzymać 5 sekund, odpoczynek- 10 sekund. Początkowo powtarzamy 5-10x.

Ćwiczenia w III-IV dobie:

 Powtarzamy ćwiczenia z I i II doby

 Leżenie na brzuchu- Pod brzuch podkładamy zwinięty koc lub poduszkę. Ręce pod brodą. Leżymy w tej pozycji minimum 10 min w celu szybszego obkurczania się macicy. Leżenie na brzuchu wspomaga również perystaltykę jelit oraz wyrównuje krzywizny kręgosłupa.

Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach
Ruch: Skręty złączonych stawów kolanowych w prawo i w lewo do podłoża.

Ćwiczenia mięśni piersiowych:
Pozycja wyjściowa: Leżenie na plecach. Kończyny dolne ugięte w stawach kolanowych, stopy oparte o podłoże. Dłonie składamy razem, łokcie kierujemy na zewnątrz (nie dotykamy rękami klatki piersiowej).
Ruch: Naciskamy mocno jedną dłonią na drugą. Wytrzymujemy 5 sek. i 10 sek. rozluźniamy się. Powtarzamy 5x.

Ćwiczenia w V- VI dobie:
 
Powtarzamy ćwiczenia z poprzednich dni

Stopniowo dodajemy do ćwiczeń duże grupy mięśniowe, łącząc ćwiczenia rąk i nóg.

Pozycja wyjściowa: Klęk podparty
Ruch: Napinanie i rozluźnianie mięśni brzucha i pośladków połączone z oddechem.

Dodatkowo można wykonywać proste ćwiczenia podczas chodu.

Przykładowe ćwiczenia są podane jedynie w celach informacyjnych. Przed podjęciem ćwiczeń oraz w trakcie ich wykonywania należy skonsultować się z personelem medycznym: w szpitalu z pielęgniarką, lekarzem oraz fizjoterapeutą, po powrocie do domu z położną środowiskową oraz ginekologiem. Podane informacje nie mogą zastąpić profesjonalnej pomocy lekarskiej.

Źródło:
- notatki własne z przebiegu studiów
- B. Karpińska "Sztuka rodzenia"
- H. Gunther, W. Kohlerraush, H. Teirich-Leube “Gimnastyka w ginekologii i położnictwie”
- J. Kozłowska “Rehabilitacja w ginekologii i położnictwie”, Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie, Kraków, 2006